v3.0 — 2026-05
Sağlık skoru metodolojisi
NeBu her ürün için 0-100 arası bir sağlık skoru ve A-E arası bir harf notu hesaplar. Skorun hesaplandığı her adımı açık tutuyoruz: formül, ağırlıklar, kullanılan veritabanı ve sınırlar. Hiçbir adım kara kutu değil; sayıların ardındaki bilimsel referansları sayfanın altında bulabilirsin.
Skorlama ilkelerimiz
Şeffaflık
Her ürün sayfasında skoru oluşturan bileşenler (Nutri-Score notu, tespit edilen katkılar, organik sertifika) tek tek görünür. Kara kutu hesap yok.
Bilimsel temel
Formülün omurgası EU Komisyonu tarafından doğrulanmış Nutri-Score (2017). Katkı risk seviyeleri EFSA, WHO ve FDA'nın güncel değerlendirmelerine dayanır.
Konservatif yaklaşım
Tartışmalı veya yetersiz veri durumlarında ürüne avantaj sağlamaz — eksik bilgi düşük puana neden olur. Yanlış pozitiflik yerine yanlış negatifliği tercih ederiz.
Tarafsız
Marka, fiyat, etiket pazarlama iddiaları skoru etkilemez. Sadece ölçülebilir besin değerleri ve içerik listesindeki bileşenler değerlendirilir.
Gıda kategorisinde skor nasıl hesaplanır
Toplam = 0.60 × Besin değeri + 0.30 × Katkı maddesi riski + 0.10 × Organik bonus
Ağırlıklar bilinçli seçim: besin değeri günlük tüketim profilinin temelini kuruyor (%60), katkı maddeleri uzun vadede maruziyet yaratıyor (%30), organik sertifika ek bir kalite sinyali (%10).
Besin değerleri (%60)
EU Komisyonu'nun resmi Nutri-Score formülü uygulanır. Her 100 g/ml için besin değerleri puanlanır.
Negatif puan kaynakları (yüksek değer = yüksek negatif puan): enerji (kcal), doymuş yağ (g), basit şeker (g), sodyum (mg).
Pozitif puan kaynakları (yüksek değer = puan düşürür yani daha iyi): lif (g), protein (g), meyve/sebze/baklagil/yağlı tohum oranı (%).
Ham Nutri-Score puanı −15 (en iyi) ile +40 (en kötü) arasında değişir. NeBu bu aralığı 0–100 ölçeğine (yüksek = iyi) çevirir.
Harf notu eşikleri (NeBu 0–100 ölçeğinde): A ≥80, B ≥60, C ≥40, D ≥20, E <20.
Bir üründe besin değeri yetersiz (örn. üretici beyan etmemiş) ama katkı veya organik sinyali varsa, kısmi skor verilir; hiç sinyal yoksa skor 'bilinmiyor' olarak gösterilir.
Katkı maddeleri (%30)
Ürünün içerik listesindeki E-numaraları (örn. E951) ve bilinen katkı isimleri (örn. aspartam, sodyum nitrit) taranır. Tespit edilen her katkı, risk sınıfına göre toplam puanı düşürür.
Risk sınıflandırması: yüksek risk −30 (kanser ilişkisi, hormon etkisi veya çok yüksek allerjen kanıtı), orta risk −10 (hassasiyet/davranışsal etki sinyali), düşük risk −3 (genel güvenli, izin verilen sınır içinde), yetersiz veri −5 (bilinmeyen güvenlik profili → konservatif yaklaşım).
Örnek katkı maddeleri
- E951 — AspartamYüksek
Yapay tatlandırıcı. IARC tarafından 2023'te 2B sınıfı (insanlarda olasılıkla kanserojen) olarak yeniden değerlendirildi. Diyet içecekler, sakızlar.
- E249 — Potasyum nitritYüksek
Salam, sosis, sucukta renk ve koruma için. Pişirildiğinde nitrozamin oluşturup kolorektal kanser riski artırdığı IARC tarafından raporlandı (Grup 2A).
Suni gıda boyası. Çocuklarda dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik ile zayıf ilişki gösteren çalışmalar (EFSA Southampton-6 paneli). EU paketlerinde uyarı zorunlu.
Asidik içeceklerde koruyucu. Askorbik asit (C vitamini) ile birleştiğinde eser miktarda benzen oluşabilir. Allerjen kanıtı orta.
Kola tipi içeceklerde rengi sağlar. Yan ürünü 4-MEI'nin California Prop 65 listesine alınması bilinmesi gereken bir uyarı.
- E322 — LesitinDüşük
Doğal kaynaklı emülgatör (çoğunlukla soya). Düşük allerjen riski; geniş tüketim güvenli.
Doğal antioksidan, C vitamini olarak da bilinir. Hem koruyucu hem besin değeri katkısı.
- E330 — Sitrik asitDüşük
Doğal olarak meyvelerde bulunur, asitlik düzenleyici. Bilinen güvenli.
- E440 — PektinDüşük
Meyvelerden elde edilen jelleştirici lif. Reçel ve marmelat için ana kıvam ajanı.
- E412 — Guar gumDüşük
Baklagil kaynaklı kıvam vericisi. Yüksek lif içeriği bonus.
Organik sertifika bonusu (%10)
Resmi organik sertifikalara sahip ürünler ek puan alır. Sertifikasız 'doğal' veya 'natural' yazılarına bonus verilmez — sadece denetlenmiş, üçüncü taraf doğrulanmış sertifikalar geçerlidir.
Kabul ettiğimiz sertifikalar
- EU Organic (Yeşil Yaprak)
Avrupa Birliği'nin tek tip organik logosu. 2007/834 sayılı tüzüğe göre üretim, işleme ve etiketleme denetlenir. Türkiye'de ihracat ürünlerinde sıkça görünür.
- TR Tarım Bakanlığı Organik Tarım
5262 sayılı Organik Tarım Kanunu çerçevesinde yetkilendirilmiş kontrol kuruluşları tarafından denetlenir. Türkiye'de üretilen organik ürünlerin yasal işareti.
- Demeter (biyodinamik)
Biyodinamik tarımın uluslararası sertifikası. EU Organic'ten daha sıkı kuralları var (örn. kapalı çevrim besin döngüsü).
- Bio-Suisse (Knospe)
İsviçre organik standardı. Avrupa'nın en sıkı organik kurallarından biri.
Kozmetik (yakında — Faz 4)
Open Beauty Facts veritabanı + INCI bileşen listesi analizi temelli kozmetik skoru. Endokrin bozucular, allerjen parfümler, mikroplastikler ve nanoteknoloji bileşenleri risk değerlendirmesinde yer alacak. TPMK marka kontrolü sonrasında Faz 4'te aktif olur.
Sınırlamalar — bilmen gerekenler
OpenFoodFacts veritabanı topluluk katkılarına dayanır. Bir Türk markası eksik veya hatalı bilgi içerebilir — bu durumda skor yanıltıcı olur. NeBu (ve sen) eksik ürünleri OpenFoodFacts'a katkıda bulunarak iyileştirebiliriz.
Nutri-Score 100 g/ml başına hesaplanır; tek seferde tüketilen porsiyon büyüklüğü dikkate alınmaz. Yüksek kalorili ama küçük porsiyonlu bir ürün (örn. bir çikolata parçası) gerçek tüketim açısından farklı yorumlanabilir.
Katkı risk seviyeleri bilimsel literatürdeki en son fikir birliğini yansıtır; yeni çalışmalar geldikçe güncellenir. Skorlama metodolojimiz sürüm takibi yapar — bu sayfanın üst kısmında güncel sürüm görünür.
Önemli — bu uygulama hekim/diyetisyen yerine geçmez
NeBu sağlık skorları kişisel tıbbi tavsiye değildir. Diyabet, çölyak, allerji veya kronik hastalık takibi yapan kullanıcılar mutlaka bir uzmana danışmalı. Skorlar, genel halk sağlığı referanslarına göre 'ortalama bir yetişkin' için yorumlanır; kişisel ihtiyaçlar farklı olabilir.